نحوه بیان فرزندپذیری برای خانواده، دوستان و اطرافیان اهمیت زیادی دارد؛ زیرا شیوه صحبت ما می‌تواند بر نگاه دیگران به کودک، خانواده فرزندپذیر و مفهوم فرزندپذیری تأثیر بگذارد. بسیاری از افراد اطلاعات محدودی درباره این موضوع دارند و ممکن است پرسش‌ها یا برداشت‌هایی مطرح کنند که نیاز به توضیح دقیق‌تر و محترمانه داشته باشد.
در نحوه صحبت کردن درباره فرزندخواندگی با دیگران، لازم است میان آگاهی‌بخشی و حفظ حریم خصوصی کودک تعادل برقرار شود. خانواده می‌تواند با انتخاب واژه‌های مناسب، پاسخ‌دادن روشن به پرسش‌ها و مشخص‌کردن مرز اطلاعات شخصی، به شکل‌گیری درکی واقع‌بینانه‌تر از فرزندپذیری کمک کند. در این مطلب از موسسه رامونا بررسی می‌کنیم چه نکاتی را هنگام گفتگو با خانواده و دوستان درباره فرزندپذیری بهتر است در نظر بگیریم.
داستانی از نحوه آشنایی یک کودک با مفهوم فرزندپذیری
کودکان برداشت خود از فرزندخواندگی را تا حد زیادی از شیوه‌ای می‌سازند که بزرگسالان درباره آن صحبت می‌کنند؛ حتی یک توضیح کوتاه یا نوع انتخاب واژه‌ها می‌تواند بر نگاه آنها به فرزندپذیری تأثیر گذار باشد:
اولین مواجهه با مفهوم فرزندخواندگی
وقتی که بچه بودم، یکی از هم‌بازی‌هایم دختری بود که فقط با مادرش زندگی می‌کرد. در آن زمان خانواده تک والد چندان مرسوم نبود، اما حتی پیش از آنکه سوالی درباره این موقعیت برایم پیش بیاید، مادرم به من گفت که جولی به فرزندخواندگی پذیرفته شده است. یادم نیست، ولی شاید موقع گفتن کلمه فرزندخوانده صدایش را پایین آورد و تصور نمی‌کنم اشاره‌ای به این موضوع شده باشد که او دو مادر دارد. معلوم است که فکر نمی‌کردم نیاز به هیچ توضیح اضافه‌ای در این‌باره باشد و هیچ وقت با جولی یا مادرش دراین خصوص صحبت نکردم. مساله مهم برای من، سگ عروسکی زردآلویی رنگ جولی و سرویس خواب سفیدش با آن تخت سایبان‌دار بود.
پرسش‌هایی که یک توضیح ساده می‌تواند در ذهن کودک ایجاد کند
توضیح مادرم درباره فرزندخواندگی، ممکن بود پرسش‌هایی را در ذهن من ایجاد کند:
- فرزندخواندگی یک راز است؟
- آیا فرزندخواندگی خوشایند است (چون برای آدم سگ اسباب بازی می‌خرند)؟
- آیا فرزندخواندگی مانع ادامه دوستی ما است؟
- چرا والدین، کودکی را به فرزندخواندگی قبول می‌کنند و کدام بچه‌ها به فرزندخواندگی پذیرفته می‌شوند؟
- اگر می‌پرسیدم چرا جولی پدر ندارد، مادرم می‌توانست جوابم را بدهد؟
- از همه مهم‌تر، اگر مادر جولی می‌دانست من موضوع فرزندخواندگی دخترش را می‌دانم، دلش می‌خواست این اطلاعات چگونه به من منتقل شده باشند؟
نقش والدین در شکل‌گیری نگاه کودک به تفاوت‌ها
به عنوان پدر یا مادر، وظیفه خود می‌دانیم که درباره جهان اطراف به فرزندان‌مان آموزش دهیم. اغلب با مرکز جهان‌مان، یعنی خانواده خود، آغاز می‌کنیم و پیش می‌رویم. همچنان که فرزندان ما با افراد و موقعیت‌های جدید برخورد می‌کنند، به آنها کمک می‌کنیم با این اشخاص و پدیده‌ها آشنا شوند. ما امیدواریم که درک، همدلی و دایره گسترده‌تری از آسودگی برای فرزندان‌مان ایجاد کنیم.
به کودکان توضیح می‌دهیم چرا شیمی‌درمانی باعث ریزش موی عمه راشل شده است؛ چرا سربازی که از جنگ بازگشته، خیلی بیمار است و چرا خانمی که در فروشگاه کار می‌کند، ماسک زده است. در اغلب موارد به تجربیات خود و دانش عمومی درخصوص این تجربیات استناد می‌کنیم. قبل از اینکه درباره شیمی‌درمانی صحبت کنیم، مجلات پزشکی را نمی‌خوانیم، بلکه به شنیده‌ها، خوانده‌ها، خاطرات و به خصوص اطلاعاتی که در برنامه‌های مستند تلویزیون دیده‌ایم، تکیه می‌کنیم.
برای ورود کودک به خانواده نیاز است که والدین آموزش‌هایی ببینند. با ورود فرزندخوانده به خانواده هم نیاز است والدین فرزندپذیر آموزش‌های پیش از ورود کودک را بگذرانند.
چرا اطلاعات عمومی برای توضیح فرزندپذیری کافی نیست؟
اطلاعات عمومی می‌تواند شروع خوبی باشد، اما همیشه برای توضیح دقیق فرزندپذیری کافی نیست. تکیه بر شنیده‌ها و تجربه‌های پراکنده ممکن است باعث ساده‌سازی یا شکل‌گیری برداشت نادرست شود؛ بنابراین بهتر است از اطلاعات دقیق و واژه‌های سنجیده استفاده کنیم.
ما درباره بسیاری از موضوعات روزمره بر اساس شنیده‌ها، تجربه‌های شخصی، مطالبی که خوانده‌ایم یا برنامه‌هایی که دیده‌ایم صحبت می‌کنیم و برای هر موضوعی سراغ منابع تخصصی نمی‌رویم. این اطلاعات ممکن است برای درک کلی یک موضوع کافی باشد، اما در مورد فرزندپذیری، تکیه بر همین دانسته‌های عمومی می‌تواند باعث ساده‌سازی یا شکل‌گیری برداشت‌های نادرست شود. به همین دلیل، بهتر است هنگام صحبت با کودک یا دیگران، از اطلاعات دقیق‌تر و واژه‌های سنجیده‌تری استفاده کنیم.
چگونه درباره فرزندپذیری با اطرافیان صحبت کنیم؟
برای صحبت درباره فرزندپذیری با خانواده و اطرافیان، بهتر است از واژه‌های روشن و محترمانه استفاده کنیم، برداشت‌های نادرست را بدون حالت دفاعی اصلاح کنیم و هم‌زمان مرز حریم خصوصی کودک را حفظ کنیم. نحوه بیان فرزندپذیری فقط انتقال اطلاعات نیست؛ بلکه فرصتی است برای اینکه خانواده و دوستان، نگاه دقیق‌تر و واقع‌بینانه‌تری نسبت به فرزندپذیری پیدا کنند.
در این گفت‌وگوها لازم نیست همه جزئیات زندگی کودک یا والدین زیستی مطرح شود. کافی است به پرسش‌ها تا جایی پاسخ دهیم که به درک بهتر موضوع کمک کند و از بیان اطلاعات شخصی که متعلق به داستان زندگی کودک است خودداری کنیم. نحوه صحبت کردن درباره فرزندپذیری با دیگران زمانی مؤثرتر است که هم آگاهی‌بخش باشد و هم احترام به کودک و خانواده را حفظ کند.
به پرسش‌ها و برداشت‌های نادرست با آرامش پاسخ دهیم
در نحوه صحبت کردن درباره فرزندپذیری با دیگران، نوع پاسخ ما به پرسش‌ها و برداشت‌های نادرست اهمیت زیادی دارد. اعضای خانواده، دوستان و والدین همکلاسی‌های فرزندمان از تجربیات و داستان‌های خانواده فرزندپذیر ما برای افزایش آگاهی فرزندان خود نسبت به فرزندخواندگی استفاده می‌کنند. فرزندخواندگی درباره تفاوت‌هایی که در زندگی آدم‌ها وجود دارند، حرف زیادی برای گفتن دارد. ما می‌توانیم به سایرین کمک کنیم تا مفهوم فرزندخواندگی را روشن‌تر درک کنند و درنتیجه آن را واضح‌تر برای فرزندان خود توضیح دهند.
در گام اول، بدون حساسیت نشان دادن یا گرفتن حالت دفاعی، هرنوع اطلاعاتی که مخاطبان ما دارند، شناسایی و تصحیح می‌کنیم. باید به شکلی این کار را انجام بدهیم که باب گفتگو باز بماند و ما منبع موثق پاسخگویی پرسش‌های آنها بشویم. گاهی لازم است عباراتی مانند «من نمی‌فهمم چطور پدر و مادری می‌توانند بچه‌ای به این خوشگلی را رها کنند!» را نادیده بگیریم. به هر روی، اگر تصویری موجز اما همدلانه از مادر زیستی و واگذاری سرپرستی ارائه بدهیم، می‌توانیم تا حدی مطمئن بشویم که در سال‌های آینده، این فرد هنگام گفتگو با فرزند خودش، اظهارنظرهای سطحی درباره زندگی فرزند ما نخواهد کرد.
حریم خصوصی کودک را در گفت‌وگو با دیگران حفظ کنیم
یکی از مهم‌ترین اصول در نحوه بیان فرزندپذیری، حفظ مرز میان آگاهی‌بخشی و اطلاعات شخصی کودک است. در عین حال، لازم است از حریم خصوصی فرزندمان نیز محافظت کنیم. این داستان زندگی او است. حق دارد تصمیم بگیرد چه کسانی و تا چه اندازه، از آن باخبر باشند. جزئیاتی مثل شرایط والدین زیستی، موقعیت کودک هنگام فرزندخواندگی و وضعیت جسمی و روحی کودک در آن زمان، همگی موضوعات شخصی زندگی او هستند. ما نمی‌خواهیم همکلاسی‌ها، خویشاوندان یا دوستان خانوادگی، قبل از خود کودک از جزئیات داستان زندگی او با خبر شوند.
درباره مزایا و معایب فرزندپذیری خواهر و برادرهای زیستی بیشتر بدانید.
هنگام توضیح فرزندپذیری به دیگران چه نکاتی را در نظر بگیریم؟
نحوه بیان فرزندپذیری می‌تواند بسته به مخاطب و موقعیت متفاوت باشد. بعضی از والدین ترجیح می‌دهند درباره این موضوع در گفت‌وگوهای روزمره صحبت کنند و برخی دیگر از روش‌های رسمی‌تر، مانند نامه یا متن کتبی، برای توضیح اصطلاحات، روند قانونی یا مسیر فرزندپذیری استفاده می‌کنند. فارغ از شیوه‌ای که انتخاب می‌شود، بهتر است هنگام صحبت درباره فرزندپذیری با دیگران چند نکته مهم را در نظر داشته باشیم:
- کودکان تا زمانی که آنقدر بزرگ نشده‌اند تا به مفهوم تولد و تولیدمثل پی ببرند، یعنی حول و حوش پنج یا شش سالگی، قادر به درک درست مفهوم فرزندخواندگی نیستند.
- کودکان پیش‌دبستانی تصور نمی‌کنند که فرزندخواندگی نیازمند شرح و توضیح است. آنها تا حدود نه سالگی مفهوم ژنیک را به درستی درک نمی‌کنند. تا آن موقع انتظار ندارند که اعضای یک خانواده شبیه به هم باشند.
- بچه‌ها وقتی آنقدر بزرگ شده‌اند که معنای فرزندخواندگی را بدانند، صرف نظر از فرزند زیستی یا فرزندخوانده بودن، به این موضوع فکر می‌کنند که آیا خودشان به فرزندخواندگی پذیرفته شده‌اند؟ به همین دلیل اگر والدین درباره فرزندخواندگی کودک دیگری به فرزند خود توضیح می‌دهند، بهتر است دربارۀ چگونگی پدر و مادر شدن خودشان هم صحبت کنند. به این ترتیب هم انواع خانواده توضیح داده شده است و هم سؤالات پرسیده نشدۀ کودک جواب گرفته‌اند.
- درک اینکه چرا والدین زیستی سرپرستی فرزند خود را واگذار می‌کنند، برای کودکان دشوار است. آنها تجربه کافی در زندگی ندارند، به همین دلیل هنوز شناختی از نقش مسائل فرهنگی، مالی و اجتماعی در اتخاذ چنین تصمیم‌هایی به دست نیاورده‌اند. فقط کافی است والدین توضیح بدهند که والدین زیستی، آمادگی مراقبت کردن از کودک را نداشته‌اند. برای کودکان سخت نیست که فقط با همین توضیح کوتاه، ضرورت به فرزندخواندگی سپردن را درک کنند.
- زوجین یا والدینی که فرزندپذیر نیستند یا تجربه ناباروری ندارند، ممکن است با خود فکر کنند، «اگر من جای آنها نبودم، الان فرزندان زیستی خود را نداشتم. چقدر ناراحت‌کننده. چطور می‌توانستم بدون بچه‌هایم زندگی کنم؟ کدام بچه‌ای بود که بتوانم به عنوان فرزند خودم به او نگاه کنم؟» احتمال دارد، آنها ناخواسته همین نگرش را منتقل کنند یا برعکس، به این دلیل که کودک انتخاب شده است یا به این خاطر که به نظرشان والدین عشق بی‌نقص و بی مانندی دارند، فرزندپذیری را عملی شگفت‌انگیز یا متعالی تلقی کنند. به آنها بگویید که چنین نیست و فرزندخواندگی مثل خیلی از تصمیم‌های دیگر زندگی، مثل تجربه داشتن فرزند زیستی، ترکیبی از شادی و غم است.
- والدین نباید فراموش کنند که به پدر زیستی هم اشاره کنند. کودکانی که به فرزندخواندگی پذیرفته می‌شوند، نه تنها یک مادر زیستی دارند، بلکه دارای یک پدر زیستی هم هستند. اگر به این نکته توجه نکنیم، کودکان یا همکلاسی‌های آنها تصور می‌کنند، پدرفرزندپذیر، همان پدر زیستی کودک است.
گفت‌وگو درباره فرزندپذیری می‌تواند به اصلاح بخشی از برداشت‌های نادرست و کج‌فهمی‌های رایج کمک کند. لازم نیست خانواده و دوستان از ابتدا اطلاعات کاملی درباره فرزندپذیری داشته باشند؛ مهم این است که زمینه‌ای برای گفت‌وگوی محترمانه و آگاهانه ایجاد شود و اطلاعات نادرست، بدون قضاوت یا تنش، اصلاح شوند. چنین گفت‌وگویی می‌تواند به شکل‌گیری نگاهی دقیق‌تر نسبت به خانواده فرزندپذیر و تجربه کودک کمک کند.
درباره مراحل ثبت‌نام فرزندپذیری بیشتر آشنا شوید. آشنایی با روند و روشن شدن مسیر فرزندپذیری، توضیح این شیوه پذیرفت کودک را روشن‌تر می‌کند.
سخن آخر
نحوه صحبت کردن درباره فرزندپذیری با خانواده، دوستان و اطرافیان می‌تواند بر برداشت آنها از کودک و خانواده فرزندپذیر اثر بگذارد. استفاده از واژه‌های محترمانه، اصلاح برداشت‌های نادرست و حفظ حریم خصوصی کودک، سه اصل مهم در این گفت‌وگوها هستند. قرار نیست همه جزئیات زندگی کودک برای دیگران توضیح داده شود؛ کافی است اطلاعاتی بیان شود که به درک بهتر فرزندپذیری کمک کند و در عین حال مرزهای شخصی کودک حفظ شود.
اگر خانواده‌ها در مسیر فرزندپذیری به اطلاعات، آموزش یا همراهی تخصصی نیاز داشته باشند، استفاده از خدمات تسهیل فرایند فرزندپذیری می‌تواند به آنها کمک کند تا با آگاهی بیشتری مراحل این مسیر را طی کنند.
منبع:
Melina- Lois- How to Explain Adoption to Family and Friends
سؤالات متداول
چگونه از حریم خصوصی کودک فرزندخوانده محافظت کنیم؟
جزئیات زندگی کودک، والدین زیستی و گذشته او را فقط در صورت ضرورت با دیگران مطرح کنید.
با سؤال‌های دیگران درباره فرزندخواندگی چه کنیم؟
به پرسش‌های محترمانه کوتاه پاسخ دهید و درباره موضوعات شخصی، به حریم خصوصی کودک اشاره کنید.
چه اطلاعاتی درباره فرزندخوانده نباید به دیگران بگوییم؟
اطلاعات مربوط به والدین زیستی، سوابق خانوادگی، سلامت و تجربه‌های دشوار کودک را بدون ضرورت بیان نکنید.
چگونه برداشت‌های نادرست اطرافیان درباره فرزندپذیری را اصلاح کنیم؟
اطلاعات درست را کوتاه، روشن و بدون قضاوت بیان کنید و از واژه‌های محترمانه استفاده کنید.
چگونه درباره فرزندپذیری با کودکان دیگر صحبت کنیم؟
متناسب با سن کودک توضیح دهید که خانواده‌ها به شکل‌های مختلف تشکیل می‌شوند و وارد جزئیات شخصی نشوید.
دیدگاه خود را برای ما ارسال کنید.