ناباروری فقط یک مسئله جسمانی یا پزشکی نیست و می‌تواند ابعاد مختلف زندگی فردی و مشترک زوجین را تحت تأثیر قرار دهد. تجربه ناباروری ممکن است با احساس فقدان، اضطراب، خشم، ناامیدی و تغییر در تصویر افراد از خود و آینده همراه باشد. شناخت اثرات ناباروری بر زوجین کمک می‌کند واکنش‌های هیجانی ناشی از این تجربه بهتر درک شوند و زوجین بتوانند برای مدیریت آنها و حفاظت از رابطه خود از حمایت تخصصی مناسب بهره بگیرند. در این مقاله از مجموعه مقالات موسسه رامونا به شناخت آثار ناباروری در ندگی و تجربه هیجان‌های زوجین پرداخته‌ایم.
فرزندآوری چه معنای روانشناختی برای افراد و زوجین دارد؟
به دنیا آوردن و بزرگ کردن فرزندان، معنای روانشناختی خاصی برای افراد دارد. کودکان نیازهای هشیار و ناهشیار زیادی را در والدین ارضاء می‌کنند. برای یک خانم باردار، فرزندش، کودکی که در رحمش پرورش یافته، با او صحبت کرده است و همیشه باهم بوده‌اند، شبیه یک دوست خیالی است؛ موجودی که مخلوق خود اوست. از دید جامعه، فرزندان ادامه دهنده مسیر تداوم فرهنگ هستند.
برای زوجین، بچههای تازه متولد شده، فرصتی برای بازسازی خودشان فراهم می‌کنند. آنان می‌توانند، یا دست کم تصور می‌کنند که می‌توانند، یک فرد انسانی را مطابق نظرات خود شکل بدهند؛ مانند ظرفی که می‌توانند آرزوهای‌شان را در آن بریزند.
نقش فرزندآوری در هویت فردی و اجتماعی
بچه‌دار شدن، راهی برای فرار از احساس تنهایی است. تعداد زیادی از افراد معتقدند که بچه‌ها، عشق را با خود به همراه می‌آورند و صاحب آنها خواهند شد.
برای زنان، بچه‌دار شدن راهی است برای ورود به گروه مادران به عنوان جایگاهی خاص و والا است. از این گذشته، پدر و مادر شدن، بخش مهمی از تجربه انسانی است. تولد اولین فرزند، گام رشدی مهمی برای زوجین است. برای افراد، بچه‌دار شدن علامت ورود به دنیای بزرگسالی و گرفتن نقش والدین به عنوان افرادی است که در جامعه جایگاه محترمی دارند.
ناباروری چگونه بر هویت زن و مرد تأثیر می‌گذارد؟
ناباروری، یک برچسب منفی نامرئی در دل خود دارد؛ برای مردان، ناباروری تهدیدی برای مردانگی است و برای زنان، توانایی زایش را زیر سؤال می‌برد.
احساس تنهایی در تجربه ناباروری
وقتی ناباروری محرز می‌شود یا حتی زمانی که فقط حرف آن به میان می‌آید، زوجین احساس تنهایی می‌کنند. آنها فکر می‌کنند تنها کسانی که نتوانسته‌اند بچه‌دار شوند آنها هستند؛ درحالیکه این طور نیست. برخی تحقیقات نشان می‌دهند که یک ششم زوجین ممکن است ناباروری را تجربه کنند.
اثرات روانشناختی ناباروری بر زوجین
ناباروری یکی از بحران‌های اصلی زندگی است. امروزه، افراد رویدادهای زندگی خود را از قبل برنامه‌ریزی می‌کنند اما ناباروری باعث می‌شود، ناگهان متوجه شوند موضوعی وجود دارد که کنترلی روی آن ندارند. موضوعی که هم از لحاظ جسمانی و هم از نظر هیجانی آنها را به شدت درگیر می‌کند.
واکنش‌های هیجانی
واکنش‌های هیجانی، نه یک بار بلکه بارها تکرار می‌شوند. خشم، افسردگی، دوره‌هایی از امیدواری و سپس ناامیدی و اضطراب مداوم فقط برخی از هیجانات تجربه شده‌اند. اگر ناباروری طولانی بشود، این احساسات به مدتی طولانی ادامه خواهند یافت. گاهی اوقات، این بار اولی است که زن یا مرد، برخی از این هیجان‌های شدید را تجربه می‌کنند و نمی‌دانند که چطور باید آنها را مدیریت کنند.
مراحل واکنش هیجانی به ناباروری
برخی از پژوهش‌گران معتقدند با مطلع شدن از ناباروری، اولین واکنش زوجین حیرت است. سپس آن را انکار می‌کنند، سپس خشم، منزوی شدن، عذاب وجدان و سپس سوگواری رخ می‌دهد.
تجربه تکرارشونده احساس فقدان
برخی افراد ناباروری را تجربه‌ای تکرارشونده از فقدان می‌دانند؛ به‌ویژه زمانی که با شروع دوباره عادت ماهانه، امید به بارداری برای آن ماه از بین می‌رود. این احساس می‌تواند هر بار دوباره زنده شود و از نظر عاطفی فرساینده باشد. تجربه‌ای که از بعضی جهات می‌توان آن را در کنار مفهوم احساس فقدان در فرزندخواندگی نیز بررسی کرد؛ هرچند زمینه و معنای این دو تجربه با یکدیگر متفاوت است.
ناباروری چه تغییراتی در زندگی روزمره زوجین ایجاد می‌کند؟
تجربه ناباروری برای هر زوج یکسان نیست و شدت واکنش‌های عاطفی می‌تواند از فردی به فرد دیگر متفاوت باشد. بعضی افراد ممکن است مدام درگیر فکر بارداری و نتیجه درمان‌ها باشند یا از موقعیت‌هایی که یادآور فرزندآوری است فاصله بگیرند؛ برای مثال در مهمانی‌های مربوط به بارداری شرکت نکنند یا دیدن لباس و وسایل کودک برایشان دشوار باشد.
این فشار روانی گاهی بر رابطه زوجین و زندگی روزمره نیز اثر می‌گذارد. ممکن است صمیمیت میان آنها کمتر شود، علاقه به فعالیت‌هایی که قبلاً لذت‌بخش بوده کاهش پیدا کند یا مشکلاتی مانند اختلال خواب، تحریک‌پذیری، خشم و احساس ناامیدی ایجاد شود. برخی افراد حتی ممکن است نسبت به شرایط زندگی، سرنوشت یا باورهای معنوی خود احساس خشم و دلخوری داشته باشند. مهم است که این واکنش‌ها بدون قضاوت دیده شوند و در صورت تداوم یا شدت یافتن، از حمایت تخصصی استفاده شود.
چرا بعضی واکنش‌های اطرافیان شرایط را دشوارتر می‌کند؟
گاهی چیزی که تحمل ناباروری را سخت‌تر می‌کند، خود تجربه نیست؛ بلکه جمله‌هایی است که اطرافیان با نیت دلجویی می‌گویند، اما ناخواسته زخم این تجربه را عمیق‌تر می‌کنند:
«خوش به حالت، بچه نداری و برای خودت زندگی می‌کنی.»
«خدا را شکر کن بچه نداری؛ بچه‌داری خیلی سخت است.»
برای زوجی که با انتظار، ناامیدی و فقدان دست‌وپنجه نرم می‌کند، چنین جمله‌هایی می‌تواند احساس تنهایی و نادیده گرفته شدن را بیشتر کند. گاهی آنچه بیشتر از هر توصیه‌ای کمک‌کننده است، شنیده شدن بدون قضاوت است.
فرزندپذیری به‌عنوان یکی از مسیرهای پیش‌رو
برای برخی زوجین، پس از طی فرایند سوگ و سازگاری با تجربه ناباروری، فرزندپذیری می‌تواند به‌عنوان یکی از انتخاب‌های آینده مطرح شود. این تصمیم نیازمند شناخت واقع‌بینانه از مسئولیت والدگری و آگاهی از مراحل فرزندپذیری است تا زوجین بتوانند با آمادگی بیشتری درباره این مسیر تصمیم بگیرند.
روان‌شناس چگونه می‌تواند به زوجین در تجربه ناباروری کمک کند؟
شاید بهترین توصیه به زنان و مردانی که ناباروری را تجربه می‌کنند، مراجعه به متخصص روان‌شناسی سلامت است تا بتوانند از این چالش مهم زندگی عبور کنند. روان‌شناس سلامت، به افراد کمک می‌کند، ابعاد هیجانی موضوع را شناسایی کنند و بپذیرند؛ چالشی را که نسبت به بدن یا هویت خود پیدا کردهاند، حل کنند و درک کنند که هیجان‌ها حتی وقتی شدید و دردناک هستند، جزء جدایی ناپذیر زندگی‌اند و نباید آنها را سرکوب کرد. با پذیرش هیجان‌ها به عنوان بخشی از تجربه ناباروری، زوجین قادر خواهند شد، دوباره سررشتۀ زندگی را به دست بگیرند و ضمن حفاظت و حمایت از رابطه عاشقانه‌شان، چالش‌های فردی را نیز پشت سر بگذارند.
سخن آخر
ناباروری می‌تواند بر احساسات فردی، رابطه زوجین و تصویر آنها از آینده تأثیر بگذارد. توجه به این ابعاد و دریافت حمایت تخصصی می‌تواند به مدیریت بهتر این دوره کمک کند. زوجینی که پس از بررسی شرایط خود به فرزندپذیری فکر می‌کنند، می‌توانند برای آشنایی با مسیر ارزیابی و آمادگی خانواده از خدمات تسهیل فرایند فرزندپذیری مؤسسه رامونا استفاده کنند.
سوالات متداول
آیا ناباروری می‌تواند بر رابطه زوجین تأثیر بگذارد؟
بله. فشار روانی، اضطراب، خشم یا احساس فقدان ممکن است بر کیفیت ارتباط زوجین تأثیر بگذارد. نحوه مواجهه هر زوج با این شرایط می‌تواند متفاوت باشد.
احساس خشم و ناامیدی در دوران ناباروری طبیعی است؟
تجربه هیجان‌هایی مانند خشم، اضطراب، اندوه و ناامیدی در این دوره ممکن است رخ دهد. اگر این احساسات شدید یا مداوم باشند، دریافت حمایت تخصصی از روان‌شناس می‌تواند کمک‌کننده باشد.
آیا فرزندپذیری می‌تواند راهی برای جبران ناباروری باشد؟
فرزندپذیری بهتر است به‌عنوان جبران ناباروری در نظر گرفته نشود. این تصمیم نیازمند آمادگی روانی، پذیرش مسئولیت والدگری و شناخت واقع‌بینانه از نیازهای کودک و فرایند فرزندپذیری است.
منبع:
McGuirk, James & McGuirk, Mary Elizabeth- For want of a child, a psychologist and his wife explore emotional effects and challenges of infertility– 1991- Continuum- New York
دیدگاه خود را برای ما ارسال کنید.